akker-randen-3

gezonde bodem gezonde gewassen

Verrijkende landbouw werkt aan een nieuw volhoudbaar landbouwsysteem in Nederland dat vanaf de bodem gezond is, bekeken vanuit de drie perspectieven:

Een structurele verandering

In haar Landbouwvisie erkent Minister Carola Schouten dat er fundamenteel iets moet veranderen in het landbouw- en voedselsysteem. Zo staat er dat “de manier waarop we nu ons voedsel produceren steeds verder uit balans raakt” en omdat “het verder gaat dan wat de aarde kan geven” dit “niet houdbaar” is. Het vraagstuk is urgent: “Het mag niet langer zo zijn dat de landbouw en natuur tegenover elkaar staan en dat landbouw biodiversiteit onder druk zet.” Wat nodig is, is verstrekkend: “een structurele verandering in de positie van de primaire sector in de samenleving”.

Ondertussen zijn er groepen mensen die lokaal en soms individueel bezig zijn op een andere manier landbouw te bedrijven. Daarvoor is veel aandacht van overheden en grotere bedrijven, omdat deze initiatieven als pilots worden beschouwd, voor het ontstaan van nieuwe systemen. Voorlopig blijkt echter dat de meeste kleine initiatieven nog niet zelfstandig (bv zonder subsidie) kunnen overleven. Steeds meer bewegingen en overheden willen nu ‘opschalen’. We zien twee problemen: ten eerste betekent opschalen vaak ook meer ‘organiseren’, en hoe doen we dat en op welke schaal? Ten tweede lopen initiatieven bij het ‘opschalen’ tegen systeemkenmerken aan op hoger schaalniveau (het ‘regime’). 

Het programma

Het Programma Verrijkende Landbouw is het startpunt voor een brede maatschappelijke samenwerking om een nieuw landbouwsysteem te introduceren. Een systeem B dat ten opzichte van het huidige systeem (systeem A) een positief effect heeft op bodemgebruik en in verlengde daarvan op de bodemkwaliteit, ten behoeve van gezonde gewassen en gezonde mensen. 

Het programma wordt ontwikkeld door een samenwerkingsverband van Royal HaskoningDHV, Aequator, De Coöperatieve Samenleving, Wij.Land, Kadaster en RiBuilT en wordt financieel mogelijk gemaakt door het Uitvoeringsprogramma van het Convenant Bodem en Ondergrond van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat .

Het programma Verrijkende Landbouw zoekt nadrukkelijk naar verbreding en verbinding met partners die ook willen werken aan een verrijkende landbouw. We onderzoeken samenwerking met verschillende provincies en gemeentes, kennisinstellingen en bewegingen en coalities. Zo zijn we recent een samenwerking aangegaan met Voor de Oogst van Morgen, een lab met circa 80 deelnemers dat zich richt zich op een veerkrachtiger en duurzamer natuur-, landbouw- en voedselsysteem.

Eind 2020 levert het samenwerkingsverband

  • Een beschrijving van een nieuw systeem van ‘Verrijkende Landbouw’
  • Aanbevelingen voor noodzakelijke aanpassingen van overkoepelende regels, beleid en organisaties, die nodig zijn om een nieuwe benadering daadwerkelijk te kunnen opschalen.
  • Een lange termijnagenda voor benodigd onderzoek en (systeem)innovaties, zowel op gebiedsniveau als op nationaal en Europees niveau.

Afbakening

Verrijkende landbouw richt zich niet op het totale landbouw- en voedselsysteem en de transitie die daar plaatsvindt. Wij richten ons op een volhoudbare, duurzame en grondgebonden landbouw, die op een niet uitputtende en niet vervuilende manier uitwisselt met het bodem en watersysteem. Het programma focust op de ontwikkeling van een gebiedsbenadering. En vervolgens kijken we met bijzondere aandacht naar de rol van overheden en het instrumentarium dat de omgevingswet kan bieden.